Tor des Géants 330 km: Hai người Việt về đích, và khoảng cách 70 giờ với nhóm dẫn đầu

Khi Lưu Đức Toản bước qua cổng thời gian ở Courmayeur, đồng hồ dừng ở 137 giờ 50 phút. Năm mươi phút sau, Lê Thị Hằng cũng về đích. Hai người Việt, hai đôi chân, cùng một quãng đường 330 km băng qua thung lũng Aosta nước Ý, và khoảng cách giữa họ chỉ bằng một bữa ăn dài nơi trạm tiếp tế cuối cùng.

Người ta thường đọc kết quả thể thao theo cách rất nhanh: ai về trước, ai về sau, ai vô địch. Tor des Géants không cho phép đọc nhanh như thế. Khoảng 40% người xuất phát không bao giờ chạm vạch đích. Mỗi tấm huy chương hoàn thành ở đây là một chứng nhận hiếm hoi, và hai mốc thời gian kia xứng đáng được đọc chậm hơn.

Tôi từng đứng giữa World Cup 2026 và chỉ thấy một thứ: định kiến. Rồi tôi đếm từng đường chuyền để xóa nó. Ở tuổi 61, tôi học được rằng thể thao không bao giờ cũ, chỉ có cách nhìn của chúng ta trở nên mòn.

Bối cảnh: Một cuộc đua không có lối tắt

Tor des Géants — "Tháp của những Người Khổng Lồ" — ra đời năm 2026 tại thung lũng Aosta, phía tây bắc nước Ý, sát biên giới Pháp và Thụy Sĩ. Đây là cuộc đua trail núi một chặng, không nghỉ, dài 330 km, với tổng độ cao tích lũy vượt 24.000 mét. Đường đua băng qua hơn 20 đèo núi nằm trên cao độ 2.000 mét.

Cần nói rõ một khái niệm nền tảng, vì tôi biết nhiều người đọc thể thao vẫn bị lẫn. Ultra trail là chạy đường mòn siêu dài, vượt xa cự ly marathon, diễn ra trên địa hình núi với độ dốc tích lũy lớn và đòi hỏi vận động viên tự định hướng. Nó khác hoàn toàn với marathon đường nhựa hay các môn điền kinh trên sân. Ở đây, tốc độ không phải thước đo chính. Độ bền sinh tồn mới là.

Cửa sổ thi đấu năm nay rơi vào khoảng 13 đến 19 tháng 9. Ban tổ chức đặt giới hạn thời gian — gọi là COT — ở mức 150 giờ cho toàn bộ hành trình. Không có chặng nghỉ cố định, không có giờ ngủ bắt buộc. Vận động viên tự quản lý việc chạy, ăn, ngủ và đối phó với cái lạnh ban đêm trên núi cao. Bảy trạm tiếp tế lớn, cách nhau trung bình khoảng 50 km, là nơi duy nhất họ được nhận đồ ăn, nước và hỗ trợ y tế.

Năm nay có ba người Việt góp mặt. Hai người về đích. Một người, hiện sống ở Pháp, bỏ cuộc. Chi tiết cuối cùng đó quan trọng, vì nó nhắc chúng ta rằng đây không phải giải đấu mà chỉ cần có mặt là xong.

Điều khiến Tor des Géants khác biệt so với hầu hết các giải chạy bộ trên thế giới là định dạng "một chặng". Không có ngày nghỉ, không có đêm khách sạn, không có cơ chế chia nhỏ khối lượng. Một khi xuất phát, vận động viên phải tự tính toán mọi thứ: khi nào chạy, khi nào đi bộ, khi nào ngủ hai mươi phút bên vệ đường, khi nào nạp calo, khi nào dừng ở trạm y tế. Cộng dồn gần sáu ngày đêm như vậy, cơ thể rơi vào trạng thái mà các nhà sinh lý học gọi là thiếu ngủ tích lũy kèm suy giảm nhận thức — tương tự cảm giác của một người thức trắng ba đêm liên tiếp nhưng vẫn phải leo núi.

Bảy trạm tiếp tế là nhịp thở duy nhất. Chúng chia hành trình thành những khối khoảng 50 km, và mỗi khối có thể mất từ tám đến mười lăm giờ tùy địa hình và tùy thể trạng. Nói cách khác, một vận động viên ở nhóm giữa phải giải quyết bài toán "ăn ở đâu, ngủ ở đâu" bảy lần, trên bảy đoạn núi khác nhau, với cơ thể ngày càng suy kiệt. Đó là lý do tỷ lệ hoàn thành chỉ khoảng 60%.

Điểm cốt lõi: Khi những con số biết kể tên

Lê Thị Hằng, đến từ Vũng Tàu, về đích với 138 giờ 40 phút. Lưu Đức Toản về đích với 137 giờ 50 phút. Ban tổ chức không công bố thứ hạng chi tiết, không công bố thời gian từng chặng. Chúng ta chỉ có hai mốc tổng.

Để hiểu hai mốc đó nằm ở đâu trong bức tranh toàn cảnh, cần đặt cạnh nhà vô địch. Jia Ju Zhao, vận động viên nam người Trung Quốc, vô địch với 65 giờ 55 phút 22 giây. Katharina Hartmuth, vận động viên nữ người Đức, vô địch nữ với 67 giờ 10 phút 09 giây.

Khoảng cách giữa nhóm vô địch và hai vận động viên Việt Nam rơi vào khoảng 70 giờ. Nói cách khác, họ mất gần gấp đôi thời gian của người thắng cuộc để đi hết cùng một quãng đường. Đây là một thành tích hoàn thành, không phải một thành tích cạnh tranh ở nhóm đầu. Hai vận động viên Việt Nam nằm ở nhóm về đích giữa và cuối — một nhóm đông đảo, nhưng không phải nhóm được truyền thông quốc tế nhắc tên.

Thời gian của họ bị nạp bởi độ cao và địa hình. Vượt hơn 24.000 mét dốc và hơn 20 đèo trên 2.000 mét là yếu tố quyết định, chứ không phải tốc độ thuần. Vì thế, không thể đem 137 giờ này so với thành tích marathon đường nhựa hay các giải ultra bằng phẳng. Đây là thước đo độ bền thô, không phải thước đo tốc độ.

Khoảng cách với giới hạn 150 giờ cũng đáng suy nghĩ. Cả hai về đích sớm hơn khoảng 11 đến 12 giờ. Nghe có vẻ an toàn, nhưng trong một cuộc đua kéo dài gần sáu ngày đêm, 11 giờ không phải khoảng đệm rộng. Một lần dừng quá lâu vì chấn thương, một cơn buồn ngủ không cưỡng lại được, một đêm lạnh bất thường, đều có thể ăn mòn khoảng đệm đó. Họ về đích an toàn, nhưng không hề thoải mái.

Rủi ro ở Tor des Géants là rủi ro thật. Năm 2026, một vận động viên tên Yang Yuan đã tử vong sau khi trượt ngã trên đường núi, đầu đập vào đá. Theo dữ liệu do ban tổ chức công bố và được báo chí tường thuật trong cửa sổ thi đấu 13–19 tháng 9, tỷ lệ hoàn thành giải chỉ khoảng 60%. Toản kể lại rằng có những đoạn đường hẹp men theo vách đá, không có dây an toàn. Đây là khác biệt căn bản giữa một cuộc đua núi và một cuộc đua trên sân có trọng tài, y tế và hàng rào bảo vệ ở mọi góc.

Hồ sơ thành tích của hai người cho thấy đây không phải may mắn nhất thời. Hằng từng hoàn thành Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km và VMM 100 km. Toản từng chạy UTMB, Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km và Mt Fuji 100 km. Đây đều là những cự ly từ 100 km trở lên, trên địa hình núi, tích lũy qua nhiều năm.

Chính Toản là người so sánh trực tiếp. Anh từng chạy UTMB 100 km và đánh giá Tor des Géants khó hơn "nhiều lần". Đây là nhận định chủ quan của một người đã có kinh nghiệm, nhưng vì anh đã hoàn thành UTMB, nhận định đó có trọng lượng. Nó cho thấy hai vận động viên Việt Nam đã leo thang cự ly và độ khó một cách có chủ đích, chứ không nhảy vào một cuộc đua vượt quá tầm.

Có một chi tiết ít người để ý. Lê Thị Hằng về đích chỉ sau Lưu Đức Toản 50 phút, trên quãng đường 330 km. Khoảng cách này rất hẹp. Nó gợi ý rằng ở cự ly và địa hình này, khoảng cách giới tính gần như bị xóa mờ, hoặc rằng hai người chạy có phối hợp nhịp độ với nhau. Không có dữ liệu để khẳng định chắc chắn, nhưng bản thân con số đã đáng ghi lại: một nữ vận động viên về đích chỉ chậm hơn đồng hương nam 50 phút sau gần sáu ngày đêm.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải trail núi của tôi, khoảng cách 50 phút trên 330 km thực chất tương đương mức chênh lệch trong sai số chiến thuật, không phải chênh lệch năng lực. Một lần dừng nghỉ dài hơn ở trạm thứ năm, một đoạn leo chậm hơn vì đau đầu gối, một quyết định ngủ thêm hai mươi phút — bất kỳ điều nào trong số đó cũng đủ tạo ra 50 phút. Nói cách khác, hai người Việt Nam gần như đi cùng một tốc độ trong suốt gần sáu ngày.

Điều đó dẫn tới một câu hỏi thú vị về cấu trúc của đoàn đua. Một nhóm chỉ có ba người Việt, trong đó một người bỏ cuộc, nghĩa là hai người còn lại phải tự quyết định mọi thứ. Không có đội hỗ trợ chuyên nghiệp, không có huấn luyện viên túc trực ở trạm, không có người tiếp nước ở mỗi đèo như các đoàn châu Âu. Họ dựa vào nhau, hoặc dựa vào kế hoạch cá nhân. Dù theo cách nào, việc cả hai cùng về đích trong khoảng đệm an toàn cho thấy sự chuẩn bị nghiêm túc chứ không phải sự liều lĩnh.

Góc phản trực giác: Câu chuyện "chinh phục" và khoảng trống bị bỏ lại

Cách truyền thông trong nước đưa tin rất dễ hiểu và phần lớn là chính xác: hai người Việt chinh phục một trong những cuộc đua khó nhất hành tinh. Tôi không phản đối cách đưa tin đó. Hoàn thành một cuộc đua có tỷ lệ bỏ cuộc gần 40% là thành tích thật, xứng đáng được ghi nhận.

Nhưng có một khoảng trống trong câu chuyện. Bài báo không nêu thứ hạng, không nêu thời gian từng chặng, không nêu khoảng cách với nhóm dẫn đầu. Sự im lặng đó vô tình tạo ra một hào quang thành tích — người đọc dễ tưởng rằng hai vận động viên Việt Nam nằm gần nhóm đầu, trong khi thực tế họ cách nhóm vô địch khoảng 70 giờ.

Tôi hiểu vì sao các phóng viên chọn cách đó. Kể chuyện con người luôn dễ đọc hơn kể chuyện thứ hạng. Nhưng tôi tin rằng độc giả xứng đáng được biết cả hai mặt. Niềm tự hào dân tộc không cần phải che đi khoảng cách kỹ thuật. Ngược lại, chính khoảng cách đó làm cho thành tích hoàn thành trở nên đáng nể hơn, vì nó cho thấy họ đang ở đâu trên con đường tiến bộ.

Có một sai lệch khác trong cách đọc kết quả: chúng ta hay lẫn giữa "hoàn thành" và "thi đấu". Hai khái niệm này khác nhau. Hoàn thành là đánh bại giới hạn thời gian và địa hình. Thi đấu là đánh bại đối thủ. Ở Tor des Géants, phần lớn người tham dự đang làm điều thứ nhất, không phải điều thứ hai. Và điều đó không hề nhỏ.

Thế giới thể thao luôn muốn xếp hạng. Tôi thì chỉ muốn hiểu vì sao họ chạy, vì sao họ khóc. Khi tôi nhìn vào 137 giờ 50 phút và 138 giờ 40 phút, tôi không thấy hai thứ hạng. Tôi thấy hai người đã chọn bước vào một thử thách mà gần một nửa số người cùng bước vào không thể vượt qua.

Có một khía cạnh kinh tế ít được nói tới. Tor des Géants không nằm trong hệ thống Olympic, không có tiền thưởng lớn, không có hợp đồng truyền hình béo bở. Chi phí đi lại từ Việt Nam sang Ý, thuê thiết bị leo núi chuyên dụng, trang trải ăn ở trước và sau giải — tất cả đều do vận động viên tự lo. Đây là thế giới của những người nghiệp dư đỉnh cao, những người bỏ tiền của mình để mua lấy một vạch đích. Trong bối cảnh đó, thành tích của họ đọc lên còn đáng nể hơn: họ không chạy vì tiền, họ chạy vì điều gì đó khó giải thích hơn.

Tôi từng chứng kiến một hiện tượng tương tự trong bóng đá nữ. Các đội bóng đá nữ ở Đông Phi thường phải tự túc, tự di chuyển, tự lo giày. Nhưng khi họ ra sân, họ chơi với mức độ nghiêm túc không thua kém bất kỳ giải chuyên nghiệp nào. Thể thao ở những nền tảng đang phát triển luôn có một tầng nghĩa đạo đức mà thể thao giàu có không cần có. Ở đó, việc bạn làm khó hơn nhiều, và vì thế kết quả cũng có trọng lượng khác.

Điều đang thay đổi

Nhà vô địch nam năm nay là một người Trung Quốc. Đây là tín hiệu đáng chú ý: ultra trail châu Á đang tiến sát chuẩn mực của giới tinh hoa toàn cầu nhanh hơn tốc độ phát triển bề rộng của nó. Sự hiện diện của hai người Việt ở vạch đích nằm trong làn sóng đó.

Sâu hơn nữa, hồ sơ thành tích của Toản và Hằng cho thấy một hệ sinh thái ultra trail trong nước đang định hình: Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail, VMM, ULJU. Một cuộc đua 330 km ở Ý không tự nhiên xuất hiện trong lịch trình của một vận động viên. Nó là điểm cuối của một chuỗi giải trong nước và khu vực, nơi người chạy tích lũy điểm, kinh nghiệm và sự tự tin.

Có một rủi ro trong việc huấn luyện cho Tor des Géants từ Đông Nam Á. Khí hậu nhiệt đới nóng ẩm ở Việt Nam rất khác với điều kiện lạnh giá ban đêm và áp suất thấp ở độ cao trên 2.000 mét trên dãy Alps. Các vận động viên châu Âu có lợi thế sẵn có: họ có thể tập ở độ cao ngay gần nhà. Người Việt Nam phải trả giá nhiều hơn để thích nghi. Việc cả hai vẫn về đích trong khoảng đệm an toàn cho thấy họ đã giải quyết được bài toán đó, hoặc bằng cách tập luyện ở độ cao trước giải, hoặc bằng cách quản lý nhịp độ khôn ngoan.

Năm 2026 dạy tôi rằng ngôi sao thật nhất không phải người chạy nhanh nhất, mà người gồng mình trong im lặng. Ở thung lũng Aosta tháng 9 này, hai người Việt đã gồng mình trong im lặng suốt 138 giờ. Và khi họ bước qua cổng thời gian, điều đáng nói không phải là họ về thứ bao nhiêu, mà là họ đã không dừng lại.

Tôi không chắc mình sẽ còn viết về những vạch đích kiểu này bao nhiêu lần nữa. Ở tuổi 61, tôi biết mình không còn nhiều thời gian để đếm từng đường chuyền, từng vòng chạy, từng giờ đồng hồ. Nhưng tôi biết một điều: một đất nước bắt đầu xuất hiện ở những vạch đích xa xôi không phải vì may mắn. Đó là kết quả của rất nhiều buổi sáng tập luyện không ai nhìn thấy, rất nhiều giải đấu nhỏ không ai tường thuật.

Nếu bạn đọc bài này và tự hỏi liệu có đáng để cổ vũ một thứ hạng giữa bảng, tôi muốn nhắc bạn điều này: trong một giải mà gần một nửa số người bỏ cuộc, điều duy nhất ban tổ chức thực sự trao cho bạn là sự xác nhận rằng cơ thể con người có thể đi xa hơn bạn tưởng. Đó là lý do những vạch đích như Courmayeur tồn tại. Và đó là lý do hai người Việt Nam đã đứng ở đó.